Η επαγγελματική εξουθένωση

Στην ψυχολογία, όταν γίνεται αναφορά σε σύνδρομο, εννοείται ένα σύνολο από ενδείξεις και συμπτώματα που χαρακτηρίζουν μια συγκεκριμένη δυσλειτουργία (Shirom, 2005). Για αυτό το λόγο η απόδοση του όρου burnout στην Ελληνική ως Σύνδρομο Επαγγελματικής Εξάντλησης (Σ.Ε.Ε.), αποτελεί ορθή ερμηνεία του Αγγλικού όρου, καθώς αναφέρεται σε εργαζόμενο ο οποίος παρουσιάζει κάποια χαρακτηριστικά συμπτώματα που έχουν σαν αποτέλεσμα την εξάντληση σε σωματικό, ψυχολογικό και πνευματικό επίπεδο. Το κόστος από την εμφάνιση και για την αντιμετώπιση του ΣΕ.Ε. είναι μεγάλο, τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τις επιχειρήσεις ή ακόμα και για τις ίδιες τις εθνικές οικονομίες.

Το σύνδρομο αυτό απαντάται σε μεγαλύτερη συχνότητα σε εργασίες στις οποίες υπάρχει μεγάλη πίεση, λιγοστή υποστήριξη και μειωμένη αναγνώριση της αξίας της δουλειάς που γίνεται (μειωμένες απολαβές , κοινωνικό status κλπ.). Το σύνδρομο αυτό λοιπόν απαντάται συχνά και στην αστυνομία (Δουζένης 2014).

Ορισμός του Συνδρόμου Επαγγελματικής Εξουθένωσης

Ο ορισμός ενός συνδρόμου (Δουζένης, 2014 ) δεν είναι κάτι εύκολο καθώς πρέπει να περιγραφεί όσο το δυνατόν περιεκτικότερα και με λιγότερες λέξεις. Ο Cherniss (1980) πρώτος όρισε το ΣΕ.Ε. ως το σύνδρομο που προκαλείται από α) την εμφάνιση του εργασιακού στρες (άγχος και πίεση στην δουλειά) σε πρώτη φάση, β) την επένδυση «πόρων» για να ανταπεξέλθει ο εργαζόμενος στην πίεση αυτή σε δεύτερη φάση και γ) την τρίτη και τελευταία φάση στην οποία περιέρχεται ο εργαζόμενος όταν οι προσπάθειες του έχει αποτύχει και προχωρά στην προσαρμογή της συμπεριφοράς του ως αντίδραση. Κατά την Τρίτη φάση, ο εργαζόμενος έχει πάθει επαγγελματική εξουθένωση και δεν αποδίδει όπώς πριν, αποφεύγει την εργασία του κλπ. Οι Pines, Aronson και Kafry (1998) επικέντρωσαν την προσοχή τους στο βασικό παράγοντα που κατά την γνώμη τους ήταν η «εξάντληση» (σωματική και ψυχική). Δημιούργησαν έτσι μια θεωρητική βάση για να στηρίξουν τον ορισμό τους που αναφερόταν στη φυσική, συναισθηματική και πνευματική εξάντληση. Οι Maslach και Jackson (1981) όρισαν το ΣΕ.Ε. ως ένα σύνδρομο που αποτελείται από τρεις παράγοντες – διαστάσεις: α) τη συναισθηματική εξάντληση, β) την αποπροσωποποίηση ή κυνισμό και γ) τη μειωμένη αποτελεσματικότητα ή τα μειωμένα επαγγελματικά επιτεύγματα. Ο πρώτος παράγοντας αναφερόταν στην εξάντληση των συναισθηματικών πόρων, ο δεύτερος στη στάση και την συμπεριφορά που υιοθετούσε ο εργαζόμενος έτσι ώστε να αποστασιοποιηθεί από συναισθηματικά απαιτητικές και πιεστικές (στρεσογόνες) καταστάσεις και ο τρίτος στην αρνητική αντίληψη για τον ίδιο του τον εαυτό που διαμόρφωνε ο ίδιος ο εργαζόμενος για την αποτελεσματικότητα του.

Ο όρος “ Burnout” ή επαγγελματική εξουθένωση χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Αμερική την δεκαετία του ’70. Παρότι σήμερα δεν υπάρχει ακόμη ένας κοινά αποδεκτός ορισμός για το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης, συχνά αυτό ορίζεται ως η ψυχολογική και σωματική κατάρρευση η οποία προκαλείται εξαιτίας του επαγγελματικού τρόπου ζωής. Στη συνέχεια εξετάζονται ορισμένες βασικές πτυχές του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης (Δουζένης, 2014)

1. Ποια άτομα παρουσιάζουν συχνότερα επαγγελματική εξουθένωση;

Η επαγγελματική εξουθένωση συναντάται συνήθως σε:

  • Άτομα που εργάζονται σε απαιτητικούς και ψυχοφθόρους επαγγελματικούς τομείς, όπώς οι τομείς της υγείας και της οικονομίας.
  • Ιδιαίτερα φιλόδοξα άτομα.
  • Αυτούς για τους οποίους η δουλειά τους αποτελεί πάρα πολύ σημαντικό κομμάτι της ζωής τους.
  • Αυτούς που αναλαμβάνουν πολλές επαγγελματικές υποχρεώσεις για τις οποίες αρκετά συχνά αυτο-προτείνονται.
  • Αυτούς που έχουν την ανάγκη να αποδεικνύουν συνεχώς ότι κάνουν εξαιρετικά την δουλειά τους και αξίζουν.

2. Ποια είναι τα συμπτώματα της επαγγελματικής εξουθένωσης;

Τα συμπτώματα της επαγγελματικής εξουθένωσης εμφανίζονται σταδιακά, αρχικά με μικρότερη ένταση και συχνότητα η οποία αυξάνεται με το πέρασμα του χρόνου. Είναι σημαντικό ένα άτομο να παρατηρήσει τα σημάδια αυτά στον εαυτό του πριν φτάσει στην επαγγελματική εξουθένωση και να προλάβει τις συνέπειες της.

Τα συμπτώματα της επαγγελματικής εξουθένωσης περιλαμβάνουν:

  • Συνεχής κούραση έως εξάντληση.
  • Συχνοί πονοκέφαλοι, μυϊκοί πόνοι, διαταραχές στο γαστρεντερικό σύστημα.
  • Διαταραγμένος, μη ξεκούραστος και επαρκής ύπνος.
  • Μειωμένη όρεξη ή υπερβολική κατανάλωση κακής ποιότητας φαγητού.
  • Μειωμένη ενεργητικότητα.
  • Αίσθηση μοναξιάς και αβοήθητου.
  • Μειωμένη, κακή διάθεση.
  • Ευερεθιστότητα, επιθετικότητα απέναντι στους άλλους.
  • Αίσθηση αποτυχίας, ανικανότητας.
  • Μειωμένη ικανοποίηση και ευχαρίστηση.
  • Απομόνωση από την οικογένεια και τους φίλους, έλλειψη κοινωνικής ζωής.
  • Μειωμένη απόδοση στην εργασία.
  • Προσπάθεια αποφυγής ευθυνών, αρμοδιοτήτων, εργασιών.
  • Χρήση ουσιών και αλκοόλ ως μέσο ανακούφισης.


3. Επαγγελματική εξουθένωση (burn out): παράγοντες επιβάρυνσης και προστασίας

α. Διάγνωση-αυτοδιάγνωση: Η ετοιμότητα το υποκειμένου να διαγνώσει έγκαιρα ότι κάτι δεν πάει καλά και να αναζητήσει τη βοήθεια ειδικών.
β. Καλές πρακτικές: Μια σειρά από καλές πρακτικές συμβάλλουν στην αποφυγή εκδήλωσης της επαγγελματικής εξουθένωσης.
γ. Η θέση της υπηρεσίας: Η υπηρεσία και ο τρόπος που λειτουργεί, συχνά συμβάλλουν στην εκδήλωση τέτοιων καταστάσεων. Ωστόσο είναι η ίδια η υπηρεσία που μπορεί να φροντίσει για τη στήριξη των αστυνομικών.
δ. Διαμεσολάβηση σε συναδέλφους: Ο ρόλος των συναδέλφων είναι καταλυτικός παράγοντας επειδή δημιουργεί πλαίσια στήριξης, ανακούφισης και καθοδήγησης για την προσφυγή σε ειδικό, όπώς και ενδεχομένως μεσολάβησης προς την ιεραρχία.

4. Οι ίδιοι οι αστυνομικοί σε δεδομένη βιωματική άσκηση για την επαγγελματική εξουθένωση και μετά από τη συζήτηση που είχε προηγηθεί στο πλαίσιο του προγράμματος, πρότειναν ένα πλαίσιο αντιμετώπισης των δυσκολιών που δημιουργούνται στην υπηρεσία ώστε να αποφύγουν τον σύνδρομο αυτό (παρατίθενται ελαφρώς επεξεργασμένα) :

  • Ιεράρχηση των προτεραιοτήτων στη δουλειά.
  • Διαχείριση χρόνου στην εργασία.
  • Επαρκείς άδειες.
  • Εκπαίδευση: Να γνωρίζει ο αστυνομικός τι έχει να αντιμετωπίσει στη δουλειά του και να ξέρει επίσης τι είναι το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης, να ξέρει να αναγνωρίζει τα συμπτώματα (ή να τα υποψιάζεται), να ξέρει τι να κάνει και που να απευθυνθεί για να το αντιμετωπίσει.
  • Καλή επικοινωνία με τον προϊστάμενο: Ο ρόλος του προϊστάμενου είναι καθοριστικός για τη βοήθεια προς τον αστυνομικό. Ο προϊστάμενος θα πρέπει να επιδείξει κατανόηση, να χορηγήσει στον αστυνομικό άδεια (για αρχή) και να παραμείνει εχέμυθος.
  • Διάλογος και επικοινωνία με παλιότερους συναδέλφους για ανταλλαγή εμπειριών.
  • Διαθεσιμότητα συναδέλφων να ακούσουν.
  • Χρησιμοποίηση χιούμορ και διαστήματος χαλάρωσης μέσα στο ωράριο.

 

5. Συχνά, ωστόσο, ο τρόπος που η υπηρεσία αντιμετωπίζει το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης, μπορεί να αποτελέσει παράγοντα εμφάνισης της επαγγελματικής εξουθένωσης. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει μερικές προληπτικές στρατηγικές που αφορούν στην εμφάνιση του burnout (βλ. σχετικό οδηγό πρόληψης σε www.epapsy.gr):

Στρατηγικές επικεντρωμένες στο άτομο σε επίπεδο Προσωπικού :

  • Μείωση του επιπέδου των δεσμεύσεων που οι επαγγελματίες αναλαμβάνουν και ενθάρρυνσή τους για την υιοθεσία πιο ρεαλιστικών στόχων, οι οποίοι να προσφέρουν ικανοποίηση.
  • Παροχή βοήθειας στους εργαζόμενους με σκοπό την επεξεργασία και χρησιμοποίηση μηχανισμών επαλήθευσης και ανάδρασης, που να είναι σε θέση να αναδεικνύουν τη βραχυπρόθεσμη πρόοδο.
  • Συχνή παροχή ευκαιριών εσωτερικής κατάρτισης, ώστε να αυξηθεί η επάρκεια του καθένα στο ρόλο του.
  • Εκπαίδευση σε στρατηγικές διαχείρισης, όπώς για παράδειγμα διαχείριση χρόνου.
  • Καθοδήγηση των νέων εργαζόμενων μέσω της χορήγησης φυλλαδίου στο οποίο να περιγράφονται με ρεαλιστικό τρόπο οι ματαιώσεις και οι συνήθεις δυσκολίες της εργασίας τους.
  • Χορήγηση δελτίων «Ελέγχου του burnout» σε όλο το προσωπικό.
  • Παροχή υπηρεσιών συμβουλευτικής ή αξιολόγησης προσανατολισμένων την εργασία για τους επαγγελματίες που υποβάλλονται σε περιόδους έντονου εργασιακού στρες.
  • Ενθάρρυνση της ανάπτυξης ομάδων στήριξης και δικτύων ανταλλαγής πόρων.
  • Διαχείριση του στρες.

Σε κάθε περίπτωση πάντως η συμβουλευτική υποστήριξη των αστυνομικών από ψυχολόγους ειδικά εκπαιδευμένους στις συνθήκες επαγγελματικής ενασχόλησης των αστυνομικών αποτελεί μία βασική υποστηρικτική επιλογή των αστυνομικών υπηρεσιών. Ωστόσο, καταλυτικό ρόλο έχει η υπέρβαση του ενδεχόμενου ταμπού που μπορεί να επικρατεί μέσα στην αστυνομία σχετικά με την προσφυγή σε ψυχολόγο.

5. Συχνά, ωστόσο, ο τρόπος που η υπηρεσία αντιμετωπίζει το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης, μπορεί να αποτελέσει παράγοντα εμφάνισης της επαγγελματικής εξουθένωσης. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προτείνει μερικές προληπτικές στρατηγικές που αφορούν στην εμφάνιση του burnout (βλ. σχετικό οδηγό πρόληψης σε www.epapsy.gr):

Search Our Site

anthologio
questionaire
epub flashbook
e pub pdf

Σημαντικό!

Τρείς είναι οι βασικοί παράγοντες που μπορούν να συντελέσουν στην ανάπτυξη του μεσολαβητικού ρόλου της αστυνομίας ειδικά στο ζήτημα της αστυνόμευσης των εξαρτημένων και αφορούν: α) την ανάπτυξη της ήπιας αστυνόμευσης, β) τον συγκερασμό της με τις πολιτικές μείωσης της βλάβης στον τομέα των εξαρτήσεων που ακολουθούνται από τους φορείς υγείας και γ) τη συνεχή μελέτη και εκτίμηση των επιπτώσεων που έχει η παγκοσμιοποιημένη διάσταση του προβλήματος των ναρκωτικών τόσο στο επίπεδο της προσφοράς όσο και της ζήτησης.